Logo
Blaðið /
Hinn íslenski Stjáni blái
Flestir kannast við nafnið Stjáni blái og tengja það við teiknimyndahetjuna Popeye, en færri vita að nafn hans á rætur að rekja til íslensks sjómanns, Kristjáns Sveinssonar, sem þótti kunnur fyrir dugnað og afrek á sjó og var kallaður Stjáni blái.
Hinn íslenski Stjáni blái image

Sjómaðurinn Kristján Sveinsson fæddist 14. desember 1872 og bjó lengst af á bænum Holti í Keflavík. Viðurnefni Kristjáns var Stjáni blái og um hann orti ljóðskáldið Örn Arnarson eitt af sínum þekktustu kvæðum, Stjáni blái. Kristján valdi sér viðurnefnið sjálfur og sagan segir að eitt sinn hafi hann bjargað mönnum af brennandi skipi og fengið brunasár á höndum. Voru hendurnar síðan oft bláar í miklum kulda. 

Í grein eftir Helga S. Jónsson í Sjómannadagsblaðinu árið 1949 segir:

„Sjálfur valdi Stjáni sér viðurnefnið Blái. – Sú saga lýsir lund hans nokkuð, en þau drög liggja þar til, að eitt sinn bjargaði Stjáni mönnum af brennandi skipi og hlaut af því nokkur brunasár á höndum, og voru þær síðan oft bláar í kulda og vosbúð. Eitt sinn er Kristján var við færi dró hann steinbítstegund þá sem Blágóma nefnist […] er sagt að þá hafi Kristjáni fallið svo orð: Blár ertu líka greyið – bezt að þú og Stjáni séu nafnar héðan í frá, og eftir þetta kallaði hann sig alla jafna Stjána Bláa.“

Sjómaðurinn Kristján Sveinsson lést í sjóslysi 16. desember 1922 og fannst lík hans aldrei.

Þegar sögurnar um bandarísku teiknimyndahetjuna Popeye fóru að birtast á íslensku virðist þýðandinn hafa ákveðið að nefna hann eftir þessum þekkta íslenska sjómanni. Ljóðið um Stjána Bláa eftir Örn Arnarson hefur síðan lifað góðu lífi í íslenskri menningu og verið flutt bæði í ræðu og söng, ekki síst við hátíðleg tækifæri tengd sjómönnum. Í persónu Stjána birtist hin klassíska ímynd sjómannsins sem er sterkur, hugrakkur og skapmikill og óhræddur við að takast á við ógnarkrafta hafsins. Hér fyrir neðan birtist fyrri hluti ljóðsins.


Stjáni Blái

eftir Örn Arnarson

I.

Hann var alinn upp við slark,

útilegur, skútuhark.

Kjörin settu á manninn mark,

meitluðu svip og stældu kjark.


Sextíu ára svaðilför

setur mark á brá og vör,

ýrir hærum skegg og skör,

skapið herðir, eggjar svör. 


Þegar vínið vermdi sál, 

voru ei svörin myrk né hál,

ekkert tæpitungumál

talað yfir fylltri skál.


Þá var stundum hlegið hátt,

hnútum kastað, leikið grátt,

hnefar látni semja sátt,

sýnt, hver átti í kögglum mátt.


Kæmi Stjáni í krappan dans, 

kostir birtust fullhugans.

Betri þóttu handtök hans

Heldur en nokkurs annars manns.


Norðanfjúkið, frosti remmt, 

fáum hefir betur skemmt,

sýldi hárið, salti stemmt,

sævi þvegið, stormi kembt.


Sunnanrok og austanátt

eldu við hann silfur grátt. 

Þá var Stjána dillað dátt, 

dansaði skeið um hafið blátt.


Sló af lagi sérhvern sjó, 

sat við stýri, kvað og hló, 

upp í hleypti, undan sló,

eftir gaf og strengdi kló.


Hann var alinn upp við sjó, 

ungan dreymdi um skip og sjó,

stundaði alla ævi sjó,

aldurhniginn fórst í sjó. 

Mynd af bænum Holti í Keflavík, þar sem Stjáni blái bjó, eftir Sigfús Halldórsson.

Hér má lesa grein um Stjána Bláa sem birtist í Sjómannadagsblaðinu árið 1949.

Hér má lesa grein um ljóðskáldið Örn Arnason og ljóðin hans sem birtist í Sjómannadagsblaðinu árið 1962.