„Ein af fyrstu minningum mínum er frá Höfðaveginum á Húsavík, þar sem ég ólst upp,“ segir Hafliði kátur. „Ég var bara pínulítill strákur en gat setið þar tímunum saman og horft yfir höfnina. Á meðan aðrir krakkar voru í fótbolta fylgdist ég með skipunum koma og fara og í huganum var ég sjálfur farinn með þeim út á sjó.“ Hann segir að löngunin til sjómennsku hafi kviknað mjög snemma. „Ég var smágutti þegar ég fór fyrst um borð í flutningaskipin til að biðja um útlenska eldspýtnastokka. Ég var ekkert feiminn eða hræddur. Þetta var heimur sem heillaði mig og ég vissi að þangað ætlaði ég mér einn daginn – og það varð raunin.“

Minningarnar eru skýrar í huga hans. „Ég man enn nöfnin á mörgum af þessum mönnum sem ég spjallaði við þótt ég hafi bara verið krakki. Og útlit manna. Ég hef alltaf haft gott minni og get lokað augunum og séð þetta allt ljóslifandi fyrir mér; fundið lyktina um borð og heyrt dyninn í vélunum. Þetta situr allt enn í höfðinu á mér,“ segir Hafliði og rifjar upp sögu. „Ég man til dæmis mjög vel eftir því þegar sementskipið Freyfaxi kom til Húsavíkur, fyrsta sinni árið 1966. Það hafði verið fjallað um komu skipsins í fréttum, en skipið var alveg nýtt, og ég beið spenntur, sex ára gamall eftir að sjá það koma. Ég horfði yfir höfnina á skipið leggjast að bryggju og síðan opnaðist einhver stór lúga framan á því. Þaðan var svo hífður einhver stór hlutur sem mér sýndist vera skriðdreki. Ég varð alveg skelfingu lostinn. Ég vissi að skipið átti að vera að flytja sement frá Akranesi, en hafði aldrei séð neitt þessu líkt áður. Maður settist upp í tækið eftir að það var komið á land og síðan rauk það af stað upp eftir bryggjunni. Guð, hvað ég varð hræddur, því pabbi var að vinna í vöruskemmunni þar sem von var á áburðinum úr þessa nýja fína skipi. Ég áttaði mig á því stuttu síðar að þetta var bara gaffallyftari sem átti að losa sementsbrettin af vörubílunum,” segir Hafliði og hlær. „Ég hafði einfaldlega aldrei séð svona tæki koma upp úr skipi áður. Þótti þetta skrýtnir karlar þarna frá Akranesi!”

Þekktur fyrir að þekkja alla togara

„Ég hlustaði alltaf á tilkynningar í útvarpinu í hádeginu þegar ég hafði færi á og fylgdist með þegar lesið var upp hvaða togarar væru að halda til veiða þá um kvöldið,“ segir Hafliði. „Af einhverri ástæðu hafði ég mikla samúð með togarasjómönnunum. Ég hugsaði oft til þeirra þegar þeir voru að fara út á sjó klukkan tíu á kvöldin, frá Reykjavík, á sama tíma og ég var sjálfur að fara að sofa. Þetta voru hugsanir ungs drengs norður á Húsavík,“ segir Hafliði.

Löngunin um að komast um borð var mikil. „Ég var bara 15 ára þegar ég plataði skipstjórann á m.s Dísarfelli, sagði honum að ég og vinur minn og frændi, 16 ára gamall, værum frá Akureyri og við þyrftum að komast heim. Þetta var um jólaleitið og foreldrar okkar vissu ekkert af þessu ráðabruggi okkar. Við sigldum með Dísarfellinu þá um kvöldið og hluta nætur til Akureyrar. Restin af nóttunni dvöldum við á lögreglustöðinni!” segir Hafliði og hlær. Hann fór fyrst á sjó 17 ára gamall. „Ég var á fraktskipum frá 18 til 22 ára og að því loknu mest á togurum. Ég var góður í reikningi og með mjög gott minni og margir sögðu mér að fara í Stýrimannaskólann. En ég hafði engan sérstakan áhuga á því. Mig langaði frekar að vera úti á dekki að vinna.“ Minnið hefur reynst honum óvenjulegt verkfæri í gegnum tíðina. „Ég man eftir nánast hverjum einasta sjómanni sem ég hef unnið með,“ segir hann. „Ég þekkti strax alla togara með nafni úti á sjó, gat meira að segja þekkt þá í myrkri bara á ljósunum. Þetta varð eiginlega það sem ég var þekktur fyrir. Menn spurðu mig stöðugt hvaða skip væri þarna á ferðinni og ég klikkaði aldrei á því.“

Mikilvægt að varðveita sögurnar

Fyrir Hafliða eru skipin meira en bara vinnustaðir eða farartæki. „Það er saga á bak við hvert einasta skip,“ segir hann alvarlegur. „En þessar sögur deyja oft með sjómönnunum sjálfum. Ég vil gera mitt besta til að varðveita þær.“ Hann segir að ljósmyndirnar hafi sérstök áhrif á sig. „Þegar ég sé ljósmyndir af skipum rifjast svo margt upp fyrir mér. Ég man nöfnin, staðina, ártölin og jafnvel sögulega atburði sem tengdust þeim. Það er eiginlega stórmerkilegt hvað þetta situr fast í minninu. Ein ljósmynd getur gefið færi á svo mörgum tengingum varðandi heiti og viðburði og annað. Gaman er að lesa úr ljósmyndum og skrifa svo texta.“

Hafliði kann ótal sögur af lífinu á sjónum, sumar dramatískar en aðrar bæði hlýjar og skondnar. „Ég safna gömlum ljósmyndum og sögum, skoða mikið á Tímarit.is og elti þannig ýmsar dagsetningar og upplýsingar og þannig næ ég betur að tengja og staðfesta sögurnar,“ segir hann. „Mér finnst sérstaklega skemmtilegt að skrifa um gömlu síðutogarana. Og einnig flutningaskipin sem voru keypt notuð eða smíðuð sérstaklega fyrir íslendinga allt fram undir 1980,“ segir Hafliði. „Fljótlega eftir það breytist þetta mikið. Þá fara skipin í auknum mæli að vera skráð erlendis og jafnvel leiguskip sem bera íslensk heiti að koma til landsins en í erlendri eigu. Um leið hverfur ákveðinn heimur sem tengdist þessum eldri skipum.“ Hann segir sérstaka eftirsjá af flutningaskipunum sem voru hér í strandsiglingum og hurfu smám saman úr íslenskum höfnum. „Fólkið á stöðunum þekkti þessi skip sem voru svo stór hluti af samfélaginu og sjómennskunni hér áður fyrr. Það fylgja þeim ótal sögur, bæði góðar og erfiðar.“ 

Hundar um borð!

Lífið um borð var oft skrautlegt og Hafliði tekur dæmi um hunda sem stundum voru um borð í skipunum. „Það var nokkuð algengt að hafa hunda um borð á tímabili,“ segir Hafliði. „Á síldarbátunum sem voru t.d við veiðar í Norðursjó fram til 1976 voru stundum hundar á bátum, og líka á flutningaskipum og togurum. Ég minnist hunds um borð í m.s Helgafelli frá því ég var barn og fram á unglingsárin, um og upp úr 1970. Sá hundur leitaði gjarnan uppi fótboltaleiki þegar sá gállinn var á honum.“ Ástæðurnar fyrir því að hundar enduðu um borð voru þó misjafnar og ekki alltaf fallegar. „Stundum voru menn að fara um borð eftir að hafa skemmt sér í bænum og tóku þá hund eða hvolp með sér. Þannig endaði dýrið stundum á sjónum.“ Aðbúnaðurinn var auðvitað mismunandi eftir skipum og áhöfnum. „Það var misjafnt hvernig hundunum var tekið og þeir voru meira í vistarverum sumra en annarra. Þeir virtust hafa vit á því að halda sig fjarri hættum um borð. Með miklar skyggnigáfur. Þeir fengu allavega nóg að éta. Það mátti auðvitað ekki fara með hundana í land erlendis vegna sýkingarhættu, þó það hafi nú oft verið gert,“ bætir hann við kíminn.

Hvetur fólk til að hafa samband

Hægt er að finna myndasíðu Hafliða á Facebook undir nafninu hans – Hafliði Óskarsson – og er síðan opin öllum. Hann hvetur fólk eindregið til að hafa samband við sig ef það á gamlar ljósmyndir eða sögur tengdar íslenskri sjómennsku. „Það er svo auðvelt í dag að senda myndir í tölvupósti eða skilaboðum. Ef fólk á myndir eða einhverjar sögur þá má það endilega senda mér. Ég tek alltaf vel á móti slíku efni,“ segir hann og ítrekar að honum er mikið í mun að halda sögunum á lofti áður en þær glatast. „Það leynast ótrúlega verðmætar heimildir inni á heimilum fólks, bæði ljósmyndir og frásagnir sem hafa aldrei komið fyrir almenningssjónir. Fólk er jafnvel með eina og eina ljósmynd tekna við einhverja höfnina, þar sem t.d nýi bíllinn var myndefnið en fleira áhugavert gæti leynst á ljósmyndinni. Þetta eru verðmæti sem mikilvægt er að varðveita og skrifa um,“ bætir hann við að lokum.